DỤC VỌNG KHÔNG CẢN NGĂN TA ĐỌC LẠI TRONG SỰ THẬT «NGÔN NGỮ THÂN XÁC» (bài 108) - Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II

Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II:

CVIII

DỤC VỌNG KHÔNG CẢN NGĂN TA ĐỌC LẠI TRONG SỰ THẬT «NGÔN NGỮ THÂN XÁC»

(Ngày 09 tháng 2 năm 1983)

1. Chúng ta đã nói trước đây - nhưng lặp lại cũng có ích - rằng trong bối cảnh của những suy tư hiện giờ về cấu trúc của hôn phối như dấu chỉ của bí tích, chúng ta không chỉ quan tâm tới những gì Đức Kitô đã tuyên bố về sự đơn nhất và bất khả phân li của hôn nhân qua việc liên hệ tới «thuở ban đầu» nhưng còn (và còn quan tâm hơn nữa) những gì Người đã nói trong bài Diễn từ trên Núi, khi Người nhắc đến «lòng dạ con người». Khi nhắc lại giới răn: «Chớ ngoại tình», Đức Kitô nói đến sự «ngoại tình trong lòng»: «Ai nhìn người phụ nữ mà thèm muốn, thì trong lòng đã ngoại tình với người ấy rồi» (Mt 5,28).

Như vậy, khi khẳng định dấu chỉ bí tích hôn nhân – dấu chỉ của giao ước phu thê của người nam và người nữ – hình thành dựa trên «ngôn ngữ của thân xác» khi được đọc lại trong sự thật (và được đọc lại liên tục), chúng ta nhận thấy rằng kẻ nào đọc lại «ngôn ngữ» này và rồi diễn tả nó ra, mà không theo những đòi hỏi riêng của khế ước và cũng là bí tích hôn nhân, đó là con người của dục vọng xét về tự nhiên cũng như mặt luân lý. Cả hai, đàn ông cũng như đàn bà, đều được hiểu như là «con người của dục vọng». Các tiên tri của Cựu ước chắc hẳn nghĩ tới con người này khi, dùng một phép loại suy, các ngài tố cáo tội «ngoại tình của Israel và Giuđa». Phân tích những lời tuyên bố của Đức Kitô trong Diễn từ trên Núi giúp chúng ta hiểu sâu hơn chính sự «ngoại tình» này. Và đồng thời cũng tin tưởng rằng « lòng dạ » con người không bị Chúa Kitô « kết án » vì dục vọng xác thịt (concupiscentia carnis) cho bằng là trước hết được Người « kêu gọi ». Ở đây có một sự dị biệt xác định giữa khoa nhân học (hay thông diễn nhân học) và một vài đại biểu uy tín của khoa thông diễn hiện đại về con người (những người được gọi là các bậc thầy của hoài nghi).

2. Trở về những phân tích hiện tại của chúng ta, chúng ta có thể nhận thấy rằng dẫu con người, dù mang dấu chỉ bí tích của hôn nhân, dù đã tuyên bố ưng thuận vợ chồng và sống điều đó, tự nhiên vẫn còn là «con người của dục vọng», nhưng con người đồng thời cũng con người của «ơn gọi». Nó «được gọi» qua mầu nhiệm cứu chuộc của thân xác, một mầu nhiệm thần linh, mà đồng thời – trong Đức Kitô và nhờ Đức Kitô trong mỗi người – cũng là một thực tại nhân linh. Hơn nữa, mầu nhiệm ấy bao hàm một nền đạo lý xác định với cốt yếu là «nhân văn», mà trước đây chúng ta đã gọi là đạo đức của ơn cứu chuộc.

3. Dưới ánh sáng của những lời Đức Kitô tuyên bố trong Diễn từ trên Núi, dưới ánh sáng của toàn bộ Phúc âm và Tân ước, bộ ba thứ dục vọng (cách riêng dục vọng của xác thịt) không hủy hoại khả năng đọc lại trong sự thật «ngôn ngữ của thân xác» – và đọc lại liên tục mỗi ngày một chín chắn hơn và viên mãn hơn –, nhờ đó dấu chỉ bí tích được thiết lập trong phụng vụ, là yếu tố đầu tiên của nó, và cả ở trong toàn bộ đời sống đôi bạn về sau đó. Trong ánh sáng đó cũng cần nhận thấy rằng, nếu dục vọng tự thân làm phát sinh muôn vàn «sai lầm» trong khi đọc lại «ngôn ngữ của thân xác» và cùng với điều đó còn sinh ra «tội lỗi», sự dữ luân lý, nghịch với nhân đức khiết tịnh (trong hay ngoài hôn nhân), tuy nhiên trong lãnh vực của nền đạo đức của ơn cứu chuộc người ta luôn có thể vượt qua từ «sai lầm» đến «sự thật», như là một khả năng trở lại hay hoán cải, từ tội lỗi đến khiết tịnh, diễn tả một đời sống theo Thần Khí (cf. Gl 5,16).

4. Bằng cách đó, trong nhãn quan phúc âm và kitô giáo của vấn đề, con người «lịch sử» (sau khi nguyên tổ phạm tội), trên cơ sở của «ngôn ngữ thân xác» được đọc lại trong sự thật, có khả năng – trong tư cách như một người nam và một người nữ – thiết lập dấu chỉ bí tích của tình yêu, của lòng trung tín và sự chân thật của vợ chồng, và đây như là dấu chỉ thường trực: «anh sẽ giữ lòng chung thủy với em, khi thịnh vượng cũng như lúc gian nan, khi ốm đau cũng như lúc mạnh khỏe, để yêu thương và tôn trọng em mọi ngày suốt đời anh». Điều đó có nghĩa là con người, trong thực tế, là tác giả của các ý nghĩa mà nhờ đó, sau khi đã đọc lại trong sự thật «ngôn ngữ thân xác», cũng có khả năng hình thành trong sự thật cái ngôn ngữ của sự hiệp thông giữa các ngôi vị trong hôn nhân và gia đình. Con người cũng có khả năng ấy xét như là «con người của dục vọng», đồng thời lại được «kêu gọi» từ thực tại của ơn Cứu Chuộc của Đức Kitô (simul lapsus et redemptus).

5. Nhờ chiều kích của dấu chỉ, tức là chiều kích của hôn nhân bí tích, mà khoa nhân học thần luận đặc thù được xác nhận, khoa thông diễn đặc thù về con người (ermeneutica dell’uomo), trong trường hợp này cũng có thể được gọi là «thông diễn về bí tích» (ermeneutica del sacramento), bởi vì nó chấp nhận hiểu con người trên cơ sở của dấu chỉ bí tích. Con người – nam cũng như nữ –  như là thừa tác viên của bí tích, tác giả (hay đồng tác giả) của dấu chỉ bí tích, là chủ thể có ý thức và có khả năng tự xác định mình. Chỉ trên cơ sở này họ mới có thể là tác giả của «ngôn ngữ thân xác», cũng có thể là tác giả (đồng tác giả) của hôn nhân xét về mặt dấu chỉ: dấu chỉ của công trình tạo thành và của «ơn cứu chuộc thân xác» của Thiên Chúa. Sự kiện con người (nam và nữ) là con người của dục vọng không gây nguy hại cho việc họ có thể đọc lại ngôn ngữ thân xác trong sự thật. Họ là «con người của dục vọng», nhưng đồng thời lại có khả năng phân định sự thật với sự giả trá trong ngôn ngữ của thân xác và có thể là tác giả của các ý nghĩa thật (hay giả) của ngôn ngữ ấy.

6. Họ là con người của dục vọng, nhưng không hoàn toàn bị quy định bởi những «xung năng tình dục»  («libido»). Bị quy định như thế có nghĩa là toàn bộ các hành xử của con người chỉ được hiểu, ngay cả chẳng hạn như đối với chọn lựa tiết dục vì lý do tôn giáo, qua các biến chuyển đặc thù của những «xung năng tình dục» này. Trong trường hợp đó – trong lãnh vực ngôn ngữ của thân xác – theo nghĩa nào đó, con người đã bị lên án từ trong bản chất làm những điều gian trá. Trường hợp đó có lẽ chỉ xảy ra đối với những người nào tỏ ra mình bị quy định cách riêng bởi những «xung năng tình dục» và không hề diễn tả sự thật của tình yêu vợ chồng và sự hiệp thông các ngôi vị, cho dù họ nghĩ mình diễn tả nó. Do đó, họ bị kết án ngờ vực chính mình và người khác, về sự thật của ngôn ngữ thân xác. Bởi nguyên nhân dục vọng xác thịt thì chỉ có thể «bị kết án», nhưng không thể «được gọi» thật sự.

Khoa «thông diễn về bí tích» cho ta kết luận rằng con người luôn chủ yếu là được «kêu gọi» chứ không chỉ bị «kết án», và điều đó như là cho một «con người của dục vọng».

Lm. Luy Nguyễn Anh Tuấn chuyển dịch

Tags: 

Các tin đã đưa ngày