KẾT THÚC GIÁO LÝ VỀ TÌNH YÊU THEO «DIỄM TÌNH CA» (bài 111) - Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II

Thần học về Thân xác của đức Gioan Phaolô II:

CXI

KẾT THÚC GIÁO LÝ VỀ TÌNH YÊU THEO «DIỄM TÌNH CA»

(Ngày 06 tháng 6 năm 1984)

[Chúng ta đã nghe trong đoạn sách Công Vụ Tông Đồ, giờ đây đã được công bố, trình thuật về biến cố nền tảng trong đời sống Giáo hội, tức biến cố Lễ Ngũ Tuần. Chúa Thánh Thần ngự xuống Đức Maria và các Tông Đồ, đang tụ họp trong nhà Tiệc ly, đánh dấu sự khai sinh chính thức Hội Thánh và giới thiệu mình với thế giới.

Trong khi chuẩn bị để sống tưởng niệm Chúa nhật tới thời khắc quyết định ấy, chúng ta hãy cầu nguyện cùng Thánh Thần Chúa để Ngài dọn lòng các tín hữu đón nhận trong niềm hân hoan Ngài lại tuôn ban cách mới mẻ muôn hồng ân của Ngài. Được củng cố bởi lửa tình yêu Ngài, các tín hữu sẽ biết tự mình trở nên những chứng nhân can đảm của Phúc âm, và còn đem đến cho thế hệ này của chúng ta lời loan báo về Đức Kitô Đấng Cứu Chuộc.

Giờ đây chúng ta quay trở lại đề tài nói trong buổi Tiếp kiến tuần trước.]

1. Hôm nay chúng ta cũng suy niệm về Diễm tình Ca để hiểu rõ hơn nữa dấu chỉ bí tích của hôn phối.

Sự thật về tình yêu, được công bố bởi Diễm tình Ca, không thể bị tách rời khỏi «ngôn ngữ thân xác». Sự thật về tình yêu đòi hỏi ta phải đọc lại «ngôn ngữ thân xác» trong sự thật. Đây cũng là sự thật về tiến trình ngày một gần gũi nhau hơn của đôi hôn phối nhờ tình yêu lớn dần lên: sự gần gũi có nghĩa là khởi đầu bước vào mầu nhiệm ngôi vị, nhưng không bao hàm sự xâm phạm[1].

Sự thật đôi bạn ngày càng gần gũi nhau hơn bởi tình yêu, được phát triển trong chiều kích chủ quan của «con tim», của tình cảm và cảm xúc, điều đó giúp ta khám phá nơi bản thân tha nhân như là một tặng phẩm và, theo một nghĩa nào đó, cho phép ta «hưởng nếm» chính tự thân con người đó[2].

Qua sự gần gũi này hôn phu sống tràn trề hơn kinh nghiệm về sự trao hiến từ phía «tự ngã» nữ tính kia kết hợp với sự biểu lộ và ý nghĩa hôn phối của thân xác. Những lời lẽ của chàng[3] không chỉ là mô tả thi ca về người yêu, về sắc đẹp nữ tính của nàng, chỉ dừng lại ở cảm nhận giác quan, nhưng diễn tả sự trao hiến chính tặng phẩm ngôi vị.

Hôn thê biết chàng «ham muốn» nàng và đến gặp gỡ cùng sẵn sàng dâng hiến[4] vì tình yêu nối kết hai người có tính vừa thiêng liêng vừa nhục thể. Và chính trên cơ sở tình yêu này mà ta phải đọc lại ý nghĩa của thân xác trong sự thật, bởi lẽ người nam và người nữ phải cùng thiết lập chung dấu chỉ tự hiến cho nhau, được đóng ấn trên toàn thể cuộc sống của hai người.

2. Trong Diễm tình Ca «ngôn ngữ thân xác» được lồng vào trong tiến trình độc đáo hai người nam và nữ hấp dẫn nhau, vốn được diễn tả trong các điệp khúc nói đến sự kiếm tìm toàn thể hoài niệm, sự ân cần lo lắng[5], đôi bạn lại tìm thấy nhau.[6] Điều đó mang lại cho họ niềm vui sướng và an tâm và xem ra khiến họ không ngừng tìm kiếm nhau. Người ta có cảm tưởng rằng, khi gặp nhau khi đã có nhau, khi đã trải nghiệm cùng nhau sự gần gũi riêng tư, đôi bạn không ngừng hướng mãi tới một điều gì đó: buông mình theo tiếng gọi của cái gì đó ở bên trên nội dung của khoảnh khắc hiện tại và vượt trên những hạn hẹp của dục tình (eros), vốn cần được đọc lại trong những lời của «ngôn ngữ thân xác» dành cho nhau[7]. Cuộc tìm nhau này thuộc chiều kích nội tâm: «trái tim tỉnh thức» cả trong khi mơ ngủ. Khát khao này phát sinh từ tình yêu trên cơ sở của «ngôn ngữ thân xác» là một cuộc tìm kiếm vẻ đẹp toàn diện, nét tinh khôi không vương nhiễm tì ố. Đó là cuộc tìm kiếm sự hoàn hảo hàm chứa, có thể nói là, vẻ đẹp nhân văn tổng hợp, nét đẹp của thân xác và linh hồn.

Trong Diễm tình Ca dục tình (eros) của con người biểu lộ dung mạo của một tình yêu luôn luôn kiếm tìm và gần như không bao giờ thỏa mãn. Nỗi băn khoăn lo lắng này phản chiếu rải khắp các câu thơ:

      «Tôi mở cửa cho người tôi yêu, /

      nhưng chàng đã quay đi khuất dạng. /

      Chàng đi rồi, hồn tôi như đã mất, /

      Tôi đi tìm chàng mà đâu có gặp, /

      tôi mãi gọi chàng, không một tiếng đáp».[8]

            hoặc:

«Này thiếu nữ Giêrusalem, tôi van nài các bạn, /

gặp người tôi yêu dấu, các bạn sẽ cho biết tin gì? /

Xin cho nhắn rằng: tôi đang ốm tương tư.»[9]

3. Thế nên một số đoạn của Diễm tình Ca trình bày ái tình như một hình thức của tình yêu của con người, trong đó các năng lượng của lòng ham muốn hoạt động. Và chính nơi các xung lực này bắt nguồn cho ý thức hay niềm xác tín mình chỉ thuộc về nhau và chung thủy với nhau. Nhưng đồng thời cũng có nhiều đoạn khác của bài thi ca khiến ta phải suy tư về nguyên nhân của cuộc kiếm tìm và băn khoăn lo lắng đi kèm theo ý thức thuộc về nhau đó. Phải chăng cả niềm băn khoăn lo lắng này cũng là thành phần thuộc bản chất của ái tình? Nếu quả là thế, nỗi lo lắng ấy cho thấy cần thiết phải vượt lên chính mình. Sự thật của tình yêu được bộc lộ trong ý thức thuộc về nhau, hoa quả của nỗi khát khao và cuộc tìm kiếm nhau và ý thức về sự tất yếu của khát khao và kiếm tìm, kết quả của sự thuộc về nhau.

Trong tâm trạng tất yếu và năng động ấy của tình yêu, gián tiếp bộc lộ ra điều này là, hầu như người này không thể đồng hóa và chiếm hữu người kia. Ngôi vị là một ai đó vượt trên mọi phương kế đồng hóa và làm chủ, chiếm hữu và thỏa mãn, vốn xuất hiện từ chính «ngôn ngữ của thân xác». Nếu đôi tân hôn đọc lại «ngôn ngữ» này trong sự thật đầy đủ của ngôi vị và tình yêu, họ sẽ mỗi ngày một xác tín sâu xa hơn rằng tầm cỡ rộng lớn của sự hai người thuộc về nhau là quà tặng họ dành cho nhau trong đó tình yêu tỏ hiện «mãnh liệt như tử thần», nghĩa là nó vươn lên đến những giới hạn sau cùng của «ngôn ngữ của thân xác» để rồi vượt qua chúng. Sự thật của tình yêu trong lòng họ, sự thật của tặng phẩm trao hiến cho nhau mời gọi, theo một nghĩa nào đó, liên tục hai người hôn phu và hôn thê – qua những phương thế diễn tả sự thuộc về nhau và thậm chí không cần đến những phương thế đó nữa – vươn tới cái tâm điểm của tặng phẩm ngôi vị dành cho ngôi vị.

4. Theo những con đường do lời các đoạn thơ Diễm tình Ca vạch ra xem ra chúng ta tiếp cận chiều kích mà trong đó ái tình (eros) tìm cách hoàn thiện mình, nhờ một sự thật khác nữa của tình yêu. Nhiều thế kỉ sau – dưới ánh sáng của cái chết và sự phục sinh của Đức Kitô – Phaolô thành Tarsô loan báo sự thật này, bằng những lời của Thư gửi Tín hữu Côrintô sau đây: « Đức mến thì nhẫn nhục, hiền hậu, không ghen tương, không vênh vang, không tự đắc, không làm điều bất chính, không tìm tư lợi, không nóng giận, không nuôi hận thù, không mừng khi thấy sự gian ác, nhưng vui khi thấy điều chân thật. Đức mến tha thứ tất cả, tin tưởng tất cả, hi vọng tất cả, chịu đựng tất cả. Đức mến không bao giờ mất được»[10].

Sự thật về tình yêu, diễn tả trong các đoạn của Diễm tình Ca phải chăng được xác nhận dưới ánh sáng của lời trong Thư thánh Phaolô? Trong Diễm tình Ca chúng ta đọc, chẳng hạn như về tình yêu, thấy rằng «lòng ghen tương» của nó «dữ dội như âm phủ»,[11] còn trong Thư của thánh Phaolô thì «đức mến không ghen tương». Cả hai bên đều diễn tả về tình yêu vậy chúng có quan hệ với nhau thế nào? Chúng quan hệ với nhau ra sao, khi một đàng Diễm tình Ca diễn tả tình yêu «mãnh liệt như tử thần», đàng khác Thư thánh Phaolô nói đức mến «không bao giờ mất được» ? ở đây chúng ta không đặt thêm nhiều thắc mắc như vậy, chúng ta không đi vào phân tích đối chiếu. Nhưng xem ra như tình yêu mở ra trước mắt chúng ta hai viễn tượng. Một là, như thể điều đó, trong khi ái tình của con người (eros) khép chân trời của nó lại, lại còn mở ra, qua lời thánh Phaolô, một chân trời tình yêu khác nói bằng một thứ ngôn ngữ khác. Hai là, tình yêu như xuất hiện từ một chiều kích khác của ngôi vị và mời gọi hướng đến một tình hiệp thông khác. Tình yêu này xưa nay được gọi bằng một cái tên là «đức mến» (agape) và đức mến agape hoàn tất đồng thời thanh luyện ái tình eros.

Vậy là chúng ta đã kết thúc những suy tư ngắn ngủi về Diễm tình Ca, hướng sắp tới đào sâu chủ đề «ngôn ngữ của thân xác». Trong lãnh vực này, Diễm tình Ca đã có một ý nghĩa hoàn toàn độc đáo.

 


[1] Cf. Dc 1,13-14.16: «Người tôi yêu là chùm mộc dược  nằm gọn trên ngực tôi. / Người tôi yêu là khóm móng rồng / trong vườn nho Engheđi. / [...] Giường chúng ta là cánh đồng xanh ngát.»

[2] Cf. ibid. 2,3-6.

[3] Cf. ibid. 7,1-8.

[4] Cf. ibid. 7,9-10.11-13.

[5] Cf. ibid. 2,7.

[6] Cf. ibid. 5,2.

[7] Cf. ibid. 1,7-8; 2,17.

[8] Cf. ibid. 5,6.

[9] Cf. ibid. 5,8.

[10] 1Cr 13,4-8.

[11] Dc 8,6.

Lm. Luy Nguyễn Anh Tuấn chuyển dịch

Tags: 

Các tin đã đưa ngày